Γιατί η τέχνη δεν είναι πολυτέλεια στην εκπαίδευση-τι χάνουμε χωρίς αυτήν;

Σε μια εποχή στην οποία η εκπαίδευση μετριέται συχνά με βαθμούς, επιδόσεις και πιστοποιήσεις, η τέχνη αντιμετωπίζεται πολλές φορές σαν κάτι «δευτερεύον» και πολλές φορές αχρείαστο. Τα μαθήματα μουσικής, θεάτρου, εικαστικών ή χορού θεωρούνται εύκολα αναλώσιμα μπροστά στα «σοβαρά» μαθήματα, ειδικά σε περιόδους πίεσης, εξετάσεων ή οικονομικών δυσκολιών. Όμως, η τέχνη δεν είναι διακοσμητικό στοιχείο της εκπαίδευσης· είναι ένας από τους πιο ουσιαστικούς τρόπους με τους οποίους ένα παιδί μαθαίνει να κατανοεί τον εαυτό του και τον κόσμο γύρω του.

Η εκπαίδευση δεν θα έπρεπε να αφορά μόνο τη μετάδοση γνώσεων. Θα έπρεπε να αφορά και τη διαμόρφωση ανθρώπων με φαντασία, ενσυναίσθηση, κρίση και δυνατότητα έκφρασης. Και ακριβώς εκεί είναι που η τέχνη γίνεται απαραίτητη.

Η τέχνη ως τρόπος έκφρασης

Πολλά παιδιά δυσκολεύονται να εκφραστούν μέσω των λέξεων. Μέσα από μια ζωγραφιά, ένα θεατρικό παιχνίδι, έναν αυτοσχεδιασμό ή ένα τραγούδι, μπορούν να μιλήσουν με τρόπους που συχνά δεν επιτρέπει η καθημερινότητα της τάξης.

Έπειτα, η τέχνη δημιουργεί έναν ασφαλή χώρο έκφρασης. Επιτρέπει στο παιδί να δοκιμάσει, να κάνει λάθος, να πειραματιστεί χωρίς τον φόβο της «σωστής απάντησης». Σε αντίθεση με ένα αυστηρά εξετασιοκεντρικό και βαθμοθηρικό πλαίσιο, η καλλιτεχνική διαδικασία δεν βασίζεται μόνο στο αποτέλεσμα αλλά κυρίως στη διαδρομή.

Και αυτή η διαδρομή είναι πολύτιμη. Γιατί μέσα από αυτήν καλλιεργείται η αυτοπεποίθηση, η προσωπική φωνή και η αίσθηση ότι κάθε άνθρωπος έχει κάτι μοναδικό να εκφράσει.

Η δημιουργικότητα δεν είναι πολυτέλεια

Συχνά ακούμε ότι η τέχνη είναι σημαντική «για όσους έχουν ταλέντο». Όμως η δημιουργικότητα δεν αφορά μόνο τους καλλιτέχνες. Αφορά κάθε άνθρωπο ξεχωριστά.

Η ικανότητα να σκέφτεσαι διαφορετικά, να συνδέεις ιδέες, να λύνεις προβλήματα και να φαντάζεσαι εναλλακτικές πραγματικότητες είναι δεξιότητες απαραίτητες σε κάθε τομέα της ζωής. Η τέχνη βοηθά τα παιδιά να αναπτύξουν αυτές ακριβώς τις δεξιότητες.

Σε έναν κόσμο που διαρκώς μεταβάλλεται, ίσως η μεγαλύτερη ανάγκη δεν είναι να αποστηθίζουμε πληροφορίες, αλλά να μπορούμε να σκεφτόμαστε δημιουργικά και ανθρώπινα.

Τι χάνουμε όταν λείπει η τέχνη από το σχολείο

Όταν η τέχνη περιορίζεται ή υποτιμάται μέσα στην εκπαίδευση, το σχολείο γίνεται συχνά ένας χώρος όπου κυριαρχεί μόνο η επίδοση. Τα παιδιά μαθαίνουν να κυνηγούν αποτελέσματα, αλλά όχι απαραίτητα να κατανοούν τον εαυτό τους.

Χάνεται η φαντασία. Χάνεται ο αυθορμητισμός. Χάνεται η χαρά της δημιουργίας χωρίς αξιολόγηση.

Και πολλές φορές χάνεται και η δυνατότητα σύνδεσης. Γιατί η τέχνη έχει τη δύναμη να φέρνει τους ανθρώπους κοντά. Ένα θεατρικό έργο, μια μουσική δραστηριότητα ή μια ομαδική δημιουργία διδάσκουν συνεργασία, ακρόαση και σεβασμό πολύ πιο βιωματικά από οποιαδήποτε θεωρία.

Παράλληλα, η έλλειψη τέχνης στερεί από αρκετά παιδιά τη δυνατότητα να ανακαλύψουν πλευρές του εαυτού τους που ίσως να μην αναδεικνύονταν ποτέ μέσα από τα παραδοσιακά μαθήματα. Ένα παιδί που δυσκολεύεται στα μαθηματικά μπορεί να λάμψει πάνω στη σκηνή. Ένα παιδί ντροπαλό μπορεί να εκφραστεί μέσα από τη μουσική ή τη ζωγραφική. Η τέχνη δίνει χώρο και σε διαφορετικές μορφές νοημοσύνης και ευαισθησίας.

Η τέχνη ως εμπειρία ζωής

Οι παραστατικές και καλλιτεχνικές εμπειρίες δεν λειτουργούν μόνο εκπαιδευτικά· λειτουργούν και βαθιά ανθρώπινα. Ένα παιδί που έρχεται σε επαφή με το θέατρο, τον χορό, τη μουσική ή τη λογοτεχνία μαθαίνει σταδιακά να παρατηρεί, να αισθάνεται και να συνδέεται.

Η τέχνη μας μαθαίνει να στεκόμαστε απέναντι στο συναίσθημα χωρίς να το φοβόμαστε, να ακούμε ιστορίες διαφορετικές από τη δική μας, να βλέπουμε τον κόσμο με περισσότερη ευαισθησία.

Και ίσως αυτό να είναι τελικά ένα από τα σημαντικότερα πράγματα που μπορεί να προσφέρει η εκπαίδευση. Άλλωστε, δεν είναι τυχαίο που οι πιο ζεστές μας αναμνήσεις από το σχολικό περιβάλλον, αφορούν μια δημιουργική δραστηριότητα και όχι ένα διαγώνισμα.

Ένα σχολείο πιο ανθρώπινο

Η παρουσία της τέχνης στο σχολείο δεν σημαίνει ότι όλα τα παιδιά πρέπει να γίνουν καλλιτέχνες. Σημαίνει, όμως, ότι όλα τα παιδιά αξίζουν να έχουν πρόσβαση στη δημιουργία, στην έκφραση και στη φαντασία.

Ένα σχολείο χωρίς τέχνη μπορεί να μεταδώσει πληροφορίες. Δύσκολα όμως θα εμπνεύσει.

Και ίσως η πραγματική εκπαίδευση να ξεκινά ακριβώς εκεί: τη στιγμή που ένα παιδί νιώθει ότι μπορεί να δημιουργήσει, να αισθανθεί και να υπάρξει ελεύθερα μέσα σε έναν χώρο που το βλέπει όχι μόνο ως μαθητή, αλλά και ως άνθρωπο.