Πρέπει η τέχνη να είναι πάντα πρωτότυπη; Το βάρος της «καινοτομίας» στους νέους δημιουργούς.

Ζούμε σε μια εποχή, όπου η λέξη «πρωτοτυπία» έχει αποκτήσει τεράστιες

διαστάσεις. Από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μέχρι τις σχολές καλών τεχνών, τους

εκδοτικούς οίκους και τις δημιουργικές βιομηχανίες, υπάρχει μια έντονη πίεση

απέναντι στους δημιουργούς και μια άγραφη εντολή να δημιουργήσουν κάτι που

δεν έχει ξαναγίνει. Κάτι που θα τραβήξει την προσοχή, θα γίνει viral, θα ξεχωρίσει

μέσα στον ατελείωτο όγκο εικόνων, λέξεων και ήχων που παράγονται καθημερινά.

Όμως, για έναν νέο δημιουργό, αυτή η απαίτηση μπορεί να μετατραπεί σε

δυσβάσταχτο βάρος. Πρέπει άραγε η τέχνη να είναι πάντα πρωτότυπη; Ή μήπως η

εμμονή μας με την καινοτομία μάς απομακρύνει από την ίδια την ουσία της

δημιουργίας;

Η ψευδαίσθηση της απόλυτης πρωτοτυπίας

Η ιστορία της τέχνης αποδεικνύει ότι σχεδόν κανένα έργο δεν γεννήθηκε σε

απόλυτο κενό. Οι μεγάλοι δημιουργοί μελέτησαν όσους προηγήθηκαν, δανείστηκαν

τεχνικές, εμπνεύστηκαν από αισθητικά ρεύματα και τα μετέτρεψαν σε κάτι

προσωπικό, κάτι δικό τους.

Η Αναγέννηση βασίστηκε στην αναβίωση της αρχαιότητας. Οι Ιμπρεσιονιστές

αμφισβήτησαν τους ακαδημαϊκούς κανόνες της εποχής τους, αλλά συνομιλούσαν

διαρκώς μεταξύ τους. Ο κινηματογράφος, η μουσική, η λογοτεχνία και η

φωτογραφία εξελίσσονται μέσα από διαλόγους, επιρροές και επαναπροσδιορισμούς.

Η πραγματική ικανότητα ενός δημιουργού, είναι να μπορεί να αφομοιώνει επιρροές

και να τις μετασχηματίζει σε κάτι που φέρει τη δική του ματιά. Η πρωτοτυπία,

λοιπόν, δεν βρίσκεται απαραίτητα στην εφεύρεση ενός εντελώς νέου κόσμου, αλλά

στον μοναδικό τρόπο με τον οποίο κάποιος αντιλαμβάνεται τον ήδη υπάρχοντα.

Η πίεση της εποχής των social media

Στη σύγχρονη ψηφιακή πραγματικότητα, η ανάγκη για συνεχή παραγωγή

περιεχομένου ενισχύει ακόμη περισσότερο την αγωνία της καινοτομίας. Οι

πλατφόρμες ανταμείβουν οτιδήποτε είναι εντυπωσιακό, γρήγορο και διαφορετικό,

δημιουργώντας την εντύπωση ότι κάθε νέο δημιούργημα, οφείλει να ξεπερνά το

προηγούμενο.

Οι νέοι καλλιτέχνες συχνά συγκρίνουν τον εαυτό τους με δημιουργούς που έχουν

ήδη χτίσει μια αναγνωρίσιμη ταυτότητα, ξεχνώντας ότι πίσω από κάθε «ξαφνική

επιτυχία» κρύβονται χρόνια πειραματισμού, αποτυχιών και αναζητήσεων που δεν

έγιναν ποτέ δημόσια. Το αποτέλεσμα είναι πολλοί να εγκαταλείπουν ιδέες, επειδή

θεωρούν ότι «μοιάζουν με κάτι που υπάρχει ήδη», πριν καν τους δώσουν την

ευκαιρία να εξελιχθούν.

Η αξία της προσωπικής φωνής

Ίσως η πιο σημαντική μορφή πρωτοτυπίας δεν αφορά την ιδέα, αλλά την οπτική.

Δύο άνθρωποι μπορούν να φωτογραφίσουν το ίδιο τοπίο ή να γράψουν για το ίδιο

ακριβώς θέμα και να δημιουργήσουν δύο εντελώς διαφορετικά έργα.

Οι εμπειρίες, οι αναμνήσεις, οι φόβοι, οι σχέσεις και οι αξίες κάθε δημιουργού

λειτουργούν σαν φίλτρο μέσα από το οποίο μεταμορφώνεται κάθε επιρροή. Αυτό

είναι που κάνει ένα έργο αυθεντικό.

Άρα, αυθεντικότητα δεν σημαίνει ότι κανείς δεν έχει ασχοληθεί ξανά με το ίδιο

θέμα. Σημαίνει ότι κανείς δεν μπορεί να αφηγηθεί κάτι με τον ίδιο ακριβώς τρόπο

που θα το αφηγούνταν κάποιος άλλος.

Η καινοτομία ως αποτέλεσμα και όχι ως στόχος

Πολλές φορές, οι σημαντικότερες καλλιτεχνικές καινοτομίες γεννήθηκαν επειδή

ένας δημιουργός προσπάθησε να εκφράσει με ειλικρίνεια αυτό που ένιωθε. Όταν η

καινοτομία γίνεται αυτοσκοπός, υπάρχει ο κίνδυνος το έργο να καταλήξει

επιφανειακό, να κυνηγά το σοκ ή την εντύπωση αντί για το νόημα.

Αντίθετα, όταν προηγείται η εσωτερική ανάγκη για έκφραση, η διαφορετικότητα

συχνά προκύπτει φυσικά. Άλλωστε, η ιστορία δείχνει ότι η τέχνη που αντέχει στον

χρόνο δεν είναι πάντα η πιο πρωτότυπη, αλλά εκείνη που κατάφερε να αγγίξει τον

άνθρωπο.

Το δικαίωμα να μαθαίνεις

Οι νέοι δημιουργοί συχνά αισθάνονται ότι πρέπει να παρουσιάσουν εξαρχής ένα

ώριμο και μοναδικό έργο. Ωστόσο, η δημιουργική πορεία είναι μια διαδικασία

μάθησης.

Κάθε ζωγράφος περνά από φάσεις μίμησης, κάθε συγγραφέας δοκιμάζει

διαφορετικές φωνές, κάθε φωτογράφος επηρεάζεται από καλλιτέχνες που

θαυμάζει. Αυτή η διαδικασία δεν αποτελεί αποτυχία· αποτελεί το εργαστήριο μέσα

στο οποίο διαμορφώνεται η προσωπική ταυτότητα.

Η δημιουργία χρειάζεται χρόνο, πειραματισμό και το θάρρος να παράγεις έργα που

ίσως δεν είναι ακόμη «μοναδικά». Χωρίς αυτή τη διαδρομή, δύσκολα γεννιέται κάτι

πραγματικά προσωπικό.

Ένα διαφορετικό ερώτημα

Τελικά, το ερώτημα που θα έπρεπε ίσως να γεννάται είναι το αν ένα έργο τέχνης

είναι ειλικρινές και όχι αν είναι πρωτότυπο.

Η τέχνη δεν υπάρχει μόνο για να ανακαλύπτει νέες μορφές. Υπάρχει για να

επικοινωνεί εμπειρίες, να προκαλεί σκέψεις, να δίνει ερεθίσματα, να γεννά

συναισθήματα και να δημιουργεί γέφυρες ανάμεσα στους ανθρώπους. Και πολλές

φορές αυτό συμβαίνει, όχι επειδή ένα έργο είναι πρωτόγνωρο, αλλά επειδή λέει

μια διαχρονική αλήθεια με έναν αυθεντικό τρόπο.

Σε μια εποχή που η καινοτομία προβάλλεται ως υποχρέωση, ίσως η μεγαλύτερη

πράξη δημιουργικής ελευθερίας είναι να επιτρέψει κανείς στον εαυτό του να

δημιουργήσει χωρίς τον φόβο ότι πρέπει να εφεύρει τον κόσμο από την αρχή. Γιατί

η τέχνη δεν χρειάζεται πάντα να είναι νέα για να είναι σημαντική. Χρειάζεται,

πρωτίστως, να είναι αληθινή.